Di sản số tại Việt Nam: thừa kế tài khoản và tài sản số của bạn

Tại Việt Nam, di sản số (gồm tài khoản trực tuyến, ảnh, tin nhắn, ví điện tử và các tài sản kỹ thuật số khác) chưa có một đạo luật riêng quy định trọn vẹn việc thừa kế. Tuy vậy, các tài sản số có giá trị về nguyên tắc vẫn nằm trong khái niệm di sản theo Bộ luật Dân sự năm 2015, và từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, lần đầu tiên "tài sản số" được công nhận chính thức là tài sản theo pháp luật. Để người thân có thể tiếp cận và xử lý các tài sản này, cách an toàn nhất hiện nay là chủ động lập di chúc, liệt kê tài khoản và thiết lập sẵn người được uỷ thác khi bạn còn sống.

Pháp luật Việt Nam nhìn nhận di sản như thế nào

Thừa kế tại Việt Nam được điều chỉnh chủ yếu bởi Bộ luật Dân sự năm 2015. Theo Điều 612, di sản bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong khối tài sản chung với người khác. Tài sản, theo Điều 105, gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản.

Khi một người qua đời, di sản sẽ được chuyển giao theo hai con đường: thừa kế theo di chúc, hoặc thừa kế theo pháp luật nếu không có di chúc hợp pháp. Theo Điều 651, hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ và con nuôi của người chết; những người cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

Tài sản số có được coi là di sản không

Đây là điểm mà nhiều gia đình băn khoăn. Một tài sản số có giá trị kinh tế rõ ràng (ví dụ số dư trong ví điện tử, tên miền, tài khoản kinh doanh có doanh thu) về bản chất là quyền tài sản và có thể được xem là di sản. Đáng chú ý, Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2026) lần đầu tiên định nghĩa và phân loại "tài sản số", coi đó là tài sản theo Bộ luật Dân sự, được thể hiện dưới dạng dữ liệu số và được tạo lập, lưu trữ, chuyển giao, xác thực bằng công nghệ số. Luật phân biệt tài sản ảo và tài sản mã hoá, đặt nền cho việc đăng ký, định giá và giải quyết tranh chấp.

Dù vậy, nhiều dữ liệu số lại không phải là tài sản theo nghĩa kinh tế mà mang tính cá nhân, như ảnh gia đình, tin nhắn hay nhật ký. Những nội dung này thường gắn với quyền nhân thân và điều khoản dịch vụ của nhà cung cấp, nên việc người thân tiếp cận không đơn giản chỉ dựa vào quyền thừa kế.

Dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư

Tài khoản trực tuyến chứa rất nhiều dữ liệu cá nhân. Khung pháp lý liên quan gồm Luật An ninh mạng năm 2018 (Luật số 24/2018/QH14) và đặc biệt là Nghị định số 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2023. Dữ liệu cá nhân được hiểu là thông tin dưới dạng ký hiệu, chữ viết, chữ số, hình ảnh, âm thanh trong môi trường điện tử gắn với một con người cụ thể.

Việc xử lý dữ liệu cá nhân, kể cả của người đã mất, cần tôn trọng nguyên tắc về sự đồng ý và bảo mật. Vì lẽ đó, người thân không phải lúc nào cũng được tự động cấp quyền đăng nhập vào tài khoản của người đã khuất; nhà cung cấp dịch vụ thường yêu cầu thủ tục riêng và giấy tờ chứng minh.

Chính sách của các nhà cung cấp dịch vụ

Nhiều nền tảng lớn có công cụ riêng để bạn chuẩn bị từ trước:

• Google có Inactive Account Manager (Trình quản lý tài khoản không hoạt động), cho phép bạn chọn người được chia sẻ dữ liệu hoặc yêu cầu xoá tài khoản sau một thời gian không đăng nhập.

• Facebook cho phép chỉ định Legacy Contact (Người liên hệ thừa kế) để quản lý tài khoản tưởng nhớ, hoặc cài đặt xoá tài khoản khi bạn qua đời.

• Apple có Digital Legacy, nơi bạn tạo và chia sẻ khoá truy cập với người tin cậy để họ tiếp cận dữ liệu sau khi xuất trình giấy chứng tử.

Lưu ý rằng các chính sách này do nhà cung cấp đặt ra và có thể thay đổi; chúng vận hành song song với pháp luật Việt Nam chứ không thay thế quyền thừa kế.

Những bước thiết thực bạn có thể làm

1. Lập danh mục tài sản số. Liệt kê tài khoản quan trọng, ví điện tử, tên miền, kho ảnh và nơi lưu trữ. Tránh ghi mật khẩu trực tiếp trong di chúc, vì di chúc có thể được công bố rộng.

2. Lập di chúc. Theo Điều 624 và Điều 627, di chúc thể hiện ý chí chuyển tài sản sau khi chết và có thể lập bằng văn bản (có hoặc không có người làm chứng, có công chứng hoặc chứng thực), hoặc bằng miệng trong trường hợp đặc biệt. Di chúc có công chứng, chứng thực thường giúp giảm tranh chấp.

3. Sử dụng công cụ thừa kế của nền tảng. Thiết lập sẵn người liên hệ thừa kế trên Google, Facebook, Apple và những dịch vụ bạn dùng nhiều.

4. Cân nhắc người quản lý mật khẩu an toàn. Lưu thông tin đăng nhập ở nơi mã hoá và để lại chỉ dẫn cách tiếp cận cho người uỷ thác.

5. Tham khảo luật sư hoặc công chứng viên. Họ giúp di chúc của bạn hợp pháp và phù hợp với hoàn cảnh riêng.

Afterlife AI™ hỗ trợ bạn ra sao

Afterlife AI™ là nền tảng di sản số dựa trên sự đồng ý, được xây dựng khi bạn còn sống. Bạn tự tạo Persona của mình từ những ký ức và câu chuyện, hoàn toàn miễn phí, và toàn quyền kiểm soát điều gì được lưu giữ và chia sẻ. Mọi thứ được khoá lại bằng Executor Lock™, cơ chế giúp xác lập rõ ràng người được uỷ thác và phạm vi truy cập sau này, theo đúng tinh thần đồng ý mà bạn đã thiết lập.

Afterlife AI™ là một công ty Úc, lưu trữ dữ liệu tại Úc và xem giọng nói cũng như ký ức là thông tin nhạy cảm cần được bảo vệ. Nền tảng này bổ trợ chứ không thay thế di chúc hay thủ tục thừa kế theo pháp luật Việt Nam. Hãy xem Afterlife AI™ như một cách lưu giữ tiếng nói và câu chuyện của bạn một cách có chủ đích, bên cạnh việc bạn vẫn chuẩn bị giấy tờ pháp lý cùng luật sư hoặc công chứng viên.

FAQ

Tài sản số có được thừa kế tại Việt Nam không?

Tài sản số có giá trị kinh tế (như số dư ví điện tử, tên miền, tài khoản kinh doanh) về nguyên tắc có thể là quyền tài sản và nằm trong di sản theo Bộ luật Dân sự 2015. Từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 chính thức công nhận tài sản số là tài sản theo pháp luật, tạo cơ sở rõ ràng hơn cho việc thừa kế.

Người thân có tự động đăng nhập được tài khoản của tôi không?

Không hẳn. Quyền thừa kế tài sản khác với quyền truy cập dữ liệu cá nhân. Nhà cung cấp dịch vụ thường có thủ tục và yêu cầu giấy tờ riêng, và việc xử lý dữ liệu cá nhân chịu sự điều chỉnh của Nghị định 13/2023/NĐ-CP cùng Luật An ninh mạng 2018.

Tôi có nên ghi mật khẩu vào di chúc không?

Nên tránh. Di chúc có thể được công bố và mật khẩu có thể thay đổi theo thời gian. Tốt hơn là để lại chỉ dẫn cách tiếp cận và lưu thông tin đăng nhập ở nơi mã hoá an toàn, cùng người uỷ thác đáng tin cậy.

Di chúc cần lập theo hình thức nào để hợp pháp?

Theo Điều 627 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc có thể bằng văn bản (có hoặc không có người làm chứng, có công chứng hoặc chứng thực) hoặc bằng miệng trong trường hợp đặc biệt. Di chúc có công chứng hoặc chứng thực thường giúp hạn chế tranh chấp về sau.

Nếu tôi không để lại di chúc thì sao?

Di sản sẽ được chia theo pháp luật. Theo Điều 651, hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ, chồng, cha mẹ và con của người chết, và những người cùng hàng được hưởng phần bằng nhau. Với tài sản số, việc thiếu di chúc và danh mục tài khoản có thể khiến gia đình khó tiếp cận.

Afterlife AI™ có thay thế di chúc không?

Không. Afterlife AI™ giúp bạn lưu giữ ký ức và tiếng nói một cách có chủ đích, dựa trên sự đồng ý và được khoá bằng Executor Lock™, nhưng nó bổ trợ chứ không thay thế di chúc hay thủ tục thừa kế. Bạn vẫn nên lập di chúc với sự hỗ trợ của luật sư hoặc công chứng viên.

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm

Nội dung trên chỉ là thông tin chung, không phải là tư vấn pháp lý và không thay thế ý kiến của chuyên gia. Pháp luật có thể thay đổi và mỗi hoàn cảnh là khác nhau. Để được hướng dẫn cho trường hợp cụ thể, vui lòng tham khảo luật sư hoặc công chứng viên có thẩm quyền tại Việt Nam.