Türkiye'de Dijital Miras

Türkiye'de dijital miras nedir?

Dijital miras, bir kişinin vefatından sonra dijital ortamda geride bıraktığı tüm varlıkları ifade eder: sosyal medya ve e-posta hesapları, bulut depolamadaki dosya ve fotoğraflar, alan adları (domain), çevrimiçi oyun hesapları, kripto varlık cüzdanları ve benzeri haklar. Türk hukukunda "dijital miras" başlığını tek başına düzenleyen özel bir kanun bulunmuyor. Bunun yerine bu varlıkların akıbeti, başta Türk Medeni Kanunu'ndaki (TMK, 4721 sayılı Kanun) miras hükümleri olmak üzere, kişilik hakları ve kişisel verilerin korunması mevzuatının birlikte değerlendirilmesiyle belirleniyor.

Kısa cevap şudur: Doktrindeki baskın görüşe ve emsal kararlara göre, ekonomik değeri olan dijital varlıklar kural olarak tereke kapsamında kabul edilir ve külli halefiyet ilkesi gereği mirasçılara geçer. Ancak ölen kişinin kişisel verileri ve özel hayatına ilişkin içerikler, gizlilik gerekçesiyle aynı kolaylıkta devredilmeyebilir. Bu ayrımı bilmek, hem mirasçılar hem de bugünden plan yapmak isteyenler için kritiktir.

Külli halefiyet: dijital varlıklar mirasçılara nasıl geçer?

TMK'nın 599. maddesine göre mirasçılar, miras bırakanın ölümüyle birlikte mirası bir bütün olarak, kendiliğinden kazanır. Buna "külli halefiyet" denir. Bu ilke emredici niteliktedir; yani aksi kararlaştırılamaz. Madde, taşınır ve taşınmaz malların yanında "diğer malvarlığı haklarını" da kapsayacak şekilde geniş yorumlanır.

Doktrinde ağırlıklı görüş, bu "diğer malvarlığı hakları" ifadesinin kripto varlıklar, ekonomik değer taşıyan hesaplar ve benzeri dijital hakları da içerdiği yönündedir. Uygulamada da bu yönde kararlar mevcuttur: Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi'nin 13 Kasım 2020 tarihli kararında, ölen kişinin iCloud hesabının külli halefiyet ilkesi gereği mirasçılara intikal etmesi gerektiğine hükmedilmiştir. Bu karar, Türk hukukunda dijital miras açısından önemli bir emsal kabul edilir.

Yine de her dijital varlık aynı statüde değildir. Burada iki temel ayrım öne çıkar:

Malvarlığı niteliği taşıyan varlıklar

Kripto varlıklar, alan adları, gelir getiren hesaplar ve para çevrilebilen dijital değerler genellikle terekenin bir parçası sayılır ve mirasçılara geçer. Bu noktada asıl güçlük hukuki değil pratiktir: şifrelere, kurtarma anahtarlarına ve hesap bilgilerine erişim olmadan, hukuken size ait olan bir varlığa fiilen ulaşamayabilirsiniz.

Kişiye sıkı sıkıya bağlı içerikler

Özel mesajlaşmalar, kişisel fotoğraflar ve özel hayata ilişkin içerikler, kişilik hakları ve gizlilik nedeniyle farklı değerlendirilir. Ölüm mahremiyeti tümüyle ortadan kaldırmaz; bu içeriklere erişim her zaman otomatik değildir.

KVKK ve ölen kişinin kişisel verileri

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun (KVKK) 3. maddesi, "ilgili kişiyi" kişisel verileri işlenen gerçek kişi olarak tanımlar. TMK'nın 28. maddesine göre ise kişilik, ölümle sona erer. Bu iki düzenlemenin birlikte okunmasıyla Türk hukukunda genel kabul şu yöndedir: KVKK'daki "ilgili kişi" hakları yaşayan gerçek kişiler için düzenlenmiştir.

Bu nedenle mirasçılar veya yakınlar, kural olarak ölen kişi adına KVKK'daki veri sahibi haklarını aynı kapsamda kullanamaz. Yani bir yakınınızın vefatından sonra onun adına KVKK'ya dayanarak doğrudan "verilerime erişim" talebinde bulunmak her durumda mümkün olmayabilir.

Kişisel Verileri Koruma Kurulu'nun kararları bu yaklaşımı netleştirir ve aynı zamanda istisnaları gösterir. Kurul, özellikle sağlık verileri bakımından, veraset ilamını ibraz eden yasal mirasçıların belirli şartlarla ölen kişinin verilerine erişebileceğini değerlendirmiştir. Diğer yandan, ölen kişinin özel hayatına ve mahremiyetine ilişkin verilerde koruma yaklaşımı devam eder. Özetle: ölüm, kişisel verilerin korunmasını otomatik olarak sona erdirmez ve her talep kendi koşullarında değerlendirilir.

Hesap sağlayıcılarının politikaları

Türk mahkemeleri külli halefiyet ilkesini uygulasa da, hesaplar çoğunlukla yurt dışı merkezli platformlarda barınır ve bu platformların kendi kuralları vardır. Önemli olan, bu araçları siz hayattayken kurmuş olmanızdır:

• Google (Etkin Olmayan Hesap Yöneticisi): Belirlediğiniz bir hareketsizlik süresinin ardından hesabınızın silinmesini veya seçtiğiniz kişilere belirli verilerin paylaşılmasını ayarlayabilirsiniz.

• Facebook / Meta (Anılaştırma ve Vârislik Kişisi): Hesabınızı yönetmesi için bir "vârislik kişisi" atayabilir veya hesabınızın anılaştırılmasını tercih edebilirsiniz.

• Apple (Dijital Miras Kişisi): Bir "Dijital Miras kişisi" atayabilirsiniz; bu kişi erişim anahtarı ve ölüm belgesiyle hesabınıza ulaşabilir.

Bu ayarlar yapılmadığında, mirasçıların erişim süreci genellikle daha uzun, belgesel ve belirsiz hale gelir.

Bugün atabileceğiniz pratik adımlar

Dijital mirasınızı düzene koymak için somut bir yol haritası:

1. Bir dijital varlık envanteri çıkarın. Hesaplarınızı, alan adlarınızı, cüzdanlarınızı ve önemli dosyalarınızı listeleyin. Şifreleri bu listeye yazmak yerine güvenli bir parola yöneticisi kullanın.

2. Platform araçlarını şimdi kurun. Google, Apple ve Meta'nın yukarıdaki vârislik ve devir araçlarını etkinleştirin.

3. Vasiyetname yapmayı değerlendirin. TMK üç vasiyetname türü tanır: resmi vasiyetname (genellikle noter huzurunda iki tanıkla), el yazılı vasiyetname (baştan sona kendi el yazınızla, tarihli ve imzalı) ve yalnızca olağanüstü hâllerde sözlü vasiyetname. Dijital varlıklara ilişkin iradenizi vasiyetnamenizde belirtebilirsiniz. Geçerlilik şartları katıdır; bir notere veya avukata danışmanız güçlü biçimde önerilir.

4. Erişim yöntemini ayrı tutun. Vasiyetnamede şifreleri açıkça yazmak yerine, güvendiğiniz kişiye erişimi nasıl sağlayacağını anlatın. Vasiyetnameler açılana kadar gizli kalır ve değişebilir; şifreler ise zamanla eskir.

5. Niyetinizi yazılı bırakın. Hangi hesabın korunmasını, hangisinin silinmesini, hangi içeriğin sevdiklerinizle paylaşılmasını istediğinizi açıkça ifade edin.

Önemli uyarı

Bu sayfa yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık değildir. Türk miras hukuku, KVKK uygulaması ve platform politikaları zamanla değişebilir ve her durum kendine özgüdür. Vasiyetname düzenlemeden, veraset işlemlerinden veya dijital varlıklarınıza ilişkin bağlayıcı kararlar almadan önce mutlaka bir avukata veya notere danışın.

Afterlife AI™ bu süreçte nasıl yardımcı olur?

Afterlife AI™, Avustralya merkezli, rıza temelli bir dijital miras platformudur. Avustralya'da barındırılır ve verileri Avustralya'da saklar. Temel fikir basittir: dijital mirasınızın anlam taşıyan kısmını, siz hayattayken, kendi rızanızla oluşturursunuz.

• Hayattayken, rızayla inşa edilir. Anılarınızı ve sözlerinizi kendi onayınızla bir Persona içinde toplarsınız. Sesinizi koruma özelliği de rıza temellidir; bu rıza, vefat sonrası dinlemeyi de açıkça kapsar ve Executor Lock™ anında kilitlenir.

• Executor Lock™ ile yönetilir. Mirasınızın nasıl ele alınacağını belirleyen bu kilit, ölümden sonra değiştirilmez. Yas anlarında hiçbir içerik kendiliğinden başlamaz; her dinleme, sevdiklerinizin bilinçli bir tercihiyle gerçekleşir.

• Ücretsiz olarak inşa edilir. Personanızı oluşturmak için tek seferlik bir yapım bütçesi sunulur: 60 anı ve 100 sohbet, ücretsiz, kart bilgisi gerekmeden, süre sınırı olmadan. Yapımınız sona ermez.

• Vasiyetnamenin yerini almaz, tamamlar. Afterlife AI™ hukuki bir vasiyetname veya noter işlemi değildir. Hesap devri ve tereke için yine resmi yollara ihtiyaç duyarsınız. Afterlife AI™ ise sözlerinizi ve hatıralarınızı, sevdiklerinizin huzur içinde erişebileceği biçimde, sizin rızanızla korur.

Sıkça Sorulan Sorular

Dijital varlıklar Türkiye'de miras kalır mı?

Ekonomik değeri olan dijital varlıklar (kripto varlıklar, alan adları, gelir getiren hesaplar gibi) kural olarak külli halefiyet ilkesi gereği tereke kapsamında mirasçılara geçer. Antalya BAM'ın 2020 tarihli iCloud kararı bu yönde önemli bir emsaldir. Ancak özel hayata ilişkin içeriklerde durum daha karmaşıktır.

Mirasçılar ölen kişinin sosyal medya ve e-posta hesaplarına erişebilir mi?

Hukuken hak doğsa da, fiili erişim çoğunlukla platformların politikalarına ve mevcut şifre/anahtar bilgilerine bağlıdır. Sağlayıcı araçları (örneğin Google Etkin Olmayan Hesap Yöneticisi) hayattayken kurulmamışsa süreç uzayabilir.

KVKK ölen kişinin verilerini korur mu?

KVKK'daki "ilgili kişi" hakları temelde yaşayan gerçek kişiler içindir, dolayısıyla mirasçılar bu hakları kural olarak aynı kapsamda kullanamaz. Yine de ölüm, kişisel verilerin korunmasını otomatik olarak sona erdirmez; sağlık verileri gibi konularda Kurul kararlarıyla şekillenen istisnalar bulunur.

Dijital varlıklarım için vasiyetname yapmam gerekir mi?

Vasiyetname zorunlu değildir, ancak iradenizi netleştirmenin en güçlü yoludur. TMK resmi, el yazılı ve (olağanüstü hâllerde) sözlü vasiyetname türlerini tanır. Geçerlilik şartları katı olduğundan bir notere veya avukata danışmanız önerilir.

Şifrelerimi vasiyetnameye yazmalı mıyım?

Genellikle önerilmez. Şifreler zamanla değişir ve vasiyetname açılana dek gizli kalır. Bunun yerine güvenli bir parola yöneticisi kullanıp, güvendiğiniz kişiye erişimi nasıl sağlayacağınızı ayrıca planlamak daha güvenlidir.

Afterlife AI™ vasiyetnamenin yerine geçer mi?

Hayır. Afterlife AI™ hukuki bir vasiyetname değildir ve resmi miras işlemlerinin yerini almaz. Rıza temelli, Executor Lock™ ile yönetilen ve hayattayken ücretsiz inşa edilen dijital mirasınızı korur; resmi vasiyetnamenizi tamamlar, ona alternatif oluşturmaz.